Eerst de ruimte, dan de opstelling
Een keukenopstelling kies je niet uit een folder, maar uit een plattegrond. De lengte van de wanden, de plek van deuren en ramen, de radiator die er al hangt en vooral de plek van de afvoer en het ventilatiekanaal bepalen wat logisch is. Een eiland is aantrekkelijk, maar als de ruimte daarvoor net te smal is, loop je er elke dag tegenaan.
Bij elke indeling die we maken, beginnen we daarom met drie vragen. Waar zitten water, afvoer, stroom en de afvoer voor de afzuiging nu? Hoeveel meter wand is er echt beschikbaar, na aftrek van deuren, ramen en uitstekende delen? En met hoeveel mensen wordt er tegelijk gekookt? Pas daarna vergelijken we opstellingen.
De zes gangbare opstellingen
Welke opstelling past, hangt vooral af van de wandlengte en de vrije vloer ervoor. De indicaties hieronder zijn rekenvoorbeelden op basis van de aanbevelingen verderop, geen normen.
| Opstelling | Past vooral bij | Waar het op aankomt |
|---|---|---|
| Rechte keuken (één wand) | Smalle ruimtes en open keukens waar de keuken tegen één wand staat | Met kookplaat, 40 cm werkruimte, spoelbak en een hoge kast voor de koelkast heb je al snel 2,4 meter wand nodig. Korter kan, maar dan wordt de werkruimte krap. |
| Hoekkeuken (L-vorm) | Keukens met twee aansluitende wanden, vaak met ruimte voor een tafel | De hoek is de lastige plek: een hoekkast is slecht bereikbaar zonder uittrekbare of draaiende inrichting. Kookplaat en spoelbak niet allebei vlak bij de hoek. |
| U-keuken | Dichte of halfopen keukens met drie wanden | Veel werkblad en opbergruimte. Twee hoeken betekent twee lastige hoekkasten; de vrije vloer in het midden moet breed genoeg blijven. |
| Parallelle keuken | Lange, smalle ruimtes en keukens waar twee mensen tegelijk werken | De loopruimte tussen de twee rijen is bepalend: deuren, lades en de vaatwasser moeten aan beide kanten tegelijk open kunnen. |
| Keuken met eiland | Open keukens met veel vrije vloer | Houd rondom 120 cm vrij. Een eiland met kookplaat of spoelbak vraagt leidingen of een afvoer in of onder de vloer. |
| Schiereiland | Ruimtes die net te smal zijn voor een vrij eiland | Eén kant zit vast aan de wand of een kastenrij, dus de loopruimte hoeft maar aan drie kanten. Vaak een goed alternatief voor een eiland. |
Een keuken in één lijn is strikt genomen geen werkdriehoek, maar koelkast, spoelbak en kookplaat staan dan wel op één lijn met elkaar verbonden (IKEA-planningsgids).
Maten die we altijd aanhouden
Deze maten komen uit de planningsrichtlijnen van keukenfabrikanten. Ze zijn geen wet, maar wie eronder gaat, merkt het in het dagelijks gebruik.
- Minstens 40 cm werkblad tussen kookplaat en spoelbak. Dat is de plek waar je snijdt en voorbereidt. Liever meer: 60 tot 90 cm werkt merkbaar prettiger.
- Minstens 20 cm tussen kookplaat en zijwand of hoge kast. Pannen met stelen steken uit, en je wilt niet met je elleboog tegen een wand koken.
- Ruimte naast de kookplaat om hete pannen neer te zetten. Een kookplaat direct naast een hoge kast of koelkast is lastig en voor de kast niet goed.
- Kookplaat en spoelbak aan dezelfde kant. Dan hoef je een pan met kokend water niet over de vloer naar de overkant te dragen.
- Minstens 5 cm passtuk tussen kasten en een wand. Zonder passtuk kunnen deuren en lades in een hoek of tegen een wand niet volledig open.
- Minstens 10 cm werkblad rond de uitsparing van de spoelbak. Anders wordt het blad bij de randen te zwak.
- Een werkblad dat meer dan 25 cm uitsteekt, krijgt een extra steun. Dat geldt voor zitplekken aan een eiland of schiereiland.
- Vaatwasser naast de spoelbak. Kort bij de afvoer en je morst minder bij het inruimen.
Loopruimte: waarom 120 centimeter
De maat die het vaakst te krap wordt gepland, is de vrije ruimte tussen twee kastenwanden of tussen een eiland en de kasten erachter. IKEA adviseert in zijn planningsgids 120 cm tussen een eiland en de andere kasten. Dat klinkt royaal, tot je rekent: een onderkast is ongeveer 60 cm diep, een geopende vaatwasserdeur of ovendeur steekt ongeveer net zo ver uit. Staat die deur open, dan blijft er bij 120 cm nog ongeveer 60 cm over om langs te lopen.
Bij 90 cm kan één persoon werken, maar zodra een deur of lade openstaat, is de doorgang dicht. Voor een keuken waar twee mensen tegelijk bezig zijn, is 120 cm het minimum dat we aanhouden. Veel meer dan 130 cm tussen de kookplaat en een eiland met spoelbak maakt de afstanden weer onnodig groot: je loopt met elke pan een stap extra.
Wat de wet vraagt, en waarom dat weinig zegt
Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl) stelt een minimum aan de opstelplaats voor een aanrecht en een kooktoestel in een woning. Stand per 23 september 2026.
| Situatie | Opstelplaats aanrecht | Opstelplaats kooktoestel | Artikel |
|---|---|---|---|
| Nieuwbouw | minimaal 1,5 m × 0,6 m | minimaal 0,6 m × 0,6 m | Bbl art. 4.177 en 4.178 |
| Bestaande woning | minimaal 0,7 m × 0,4 m | minimaal 0,4 m × 0,4 m | Bbl art. 3.95 en 3.96 |
Dit zijn wettelijke ondergrenzen voor de bruikbaarheid van een woning, geen ontwerpadvies. Een keuken die alleen hieraan voldoet, is in het dagelijks gebruik erg krap.
Zo meet je de ruimte zelf op
Voor een eerste gesprek is een schets met deze maten genoeg. De definitieve maten nemen we zelf op bij de opname.
Meet elke wand volledig
Van hoek tot hoek en van vloer tot plafond. Meet op twee hoogtes: muren zijn zelden helemaal recht, en het verschil bepaalt later de passtukken.
Zet deuren en ramen erin
Noteer de afstand vanaf de hoek, de breedte inclusief kozijn en lijsten, en de hoogte van de vensterbank. Een raam dat lager zit dan werkbladhoogte bepaalt waar het blad kan lopen.
Noteer wat uitsteekt
Radiatoren, leidingkokers, ventilatieschachten, een meterkast of een schoorsteen. Die bepalen waar geen kast kan staan.
Markeer alle aansluitingen
Water, afvoer, stopcontacten, schakelaars, een eventuele gasleiding en het kanaal of de muurdoorvoer voor de afzuiging. Geef aan of je ze wilt verplaatsen.
Maak foto's van elke wand
Recht van voren, met een rolmaat in beeld. Daarmee kunnen we veel vragen al beantwoorden voordat we langskomen.
Van opstelling naar ontwerp
Als de opstelling vaststaat, volgt de verdeling van de kasten: waar de lades met pannen komen (dicht bij de kookplaat), waar het bestek (dicht bij de vaatwasser en de tafel), en waar de voorraad. Lades in onderkasten zijn bijna altijd praktischer dan deuren met legplanken, omdat je van bovenaf ziet wat erin staat.
De werkhoogte is de volgende beslissing. Die hangt niet af van de keuken maar van degene die er het meest in staat. Lees daarvoor hoe je de juiste werkhoogte berekent. Wat een opstelling kost, verschilt per materiaal en apparatuur; daarvoor verwijzen we naar de kostengids van Eerlijke Bouw.
Veelgestelde vragen
Hoe breed moet een keuken minimaal zijn voor een eiland?
Tel de diepte van de kastenwand (ongeveer 60 cm), 120 cm loopruimte, de diepte van het eiland (vaak 90 tot 100 cm) en, als er aan de andere kant gelopen of gezeten wordt, nog eens 90 tot 120 cm. Daarmee kom je voor een eiland met rondom loopruimte al snel op 3,6 meter of meer vrije breedte.
Is een werkdriehoek nog belangrijk?
Het principe wel: koelkast, spoelbak en kookplaat moeten logisch bij elkaar liggen, zonder dat een looproute of een deur ertussen zit. Een exacte driehoek hoeft niet. In een rechte keuken liggen de drie punten op één lijn en werkt het ook, zolang er werkruimte tussen zit. Waar de spoelbak kan staan, hangt vooral af van de afvoer; zie aansluitingen voor een nieuwe keuken.
Kan een kookplaat onder een raam?
Liever niet. Een afzuigkap past er meestal niet boven, gordijnen of een openstaand raam zijn een risico, en damp slaat neer op het glas. Een spoelbak onder een raam is wel een gangbare en prettige plek.
Hoe diep is een standaard keukenkast?
De meeste onderkasten zijn ongeveer 60 cm diep, met een werkblad dat iets voor de fronten uitsteekt. Voor krappe plekken bestaan ondiepere kasten, bij IKEA van 37 cm, bijvoorbeeld voor een smalle parallelle wand.
Bronnen
- Planningsgids keukens (aanbevelingen voor indeling en maatvoering), IKEA België. Geraadpleegd op 23 september 2026.
- METOD keuken installatiegids, IKEA Nederland. Geraadpleegd op 23 september 2026.
- Besluit bouwwerken leefomgeving, artikelen 3.95–3.96 en 4.177–4.178 (opstelplaats aanrecht en kooktoestel), wetten.overheid.nl. Geraadpleegd op 23 september 2026.